Wykład "Einstein, aborcja i płacz Mefista. Pierwszy „Faust” Jerzego Grotowskiego (Poznań, 1960)"

Wykład i prezentacja Dariusza Kosińskiego

W ramach Otwartego Uniwersytetu Poszukiwań odbędzie się wykład i prezentacja Dariusza Kosińskiego. Tematem będzie inscenizacja „Faust wg J.W. Goethego” – jedyne przedstawienie, które Jerzy Grotowski, jako dyrektor Teatru 13 Rzędów, zrealizował poza swoim opolskim zespołem.

Premiera odbyła się 13 kwietnia 1960 roku w Teatrze Polskim w Poznaniu. Długo zapomniana i lekceważona – także przez samego reżysera – sztuka należy do wczesnych przedstawień Grotowskiego, ukazując zupełnie inne oblicze jego teatru: zaangażowanego we współczesność, drapieżnego, opartego na wyrazistych i prowokacyjnych konceptach dramaturgicznych i inscenizacyjnych.

W spektaklu pojawiały się m.in.:

• Meyerholdowska maszyna do grania, elektroniczne zwierzęta i dziecko z próbówki,

• Faust jako Einstein,

• Małgorzata dokonująca aborcji,

• Mefisto jako alter ego Fausta, płaczące nad swoim umarłym „ja”.

Zamiast teatru ubogiego i Syna Człowieczego, powstało awangardowe widowisko zanurzone we współczesności.

Dzięki niewykorzystywanym wcześniej materiałom – egzemplarzom teatralnym, zdjęciom i recenzjom – możliwa jest rekonstrukcja najważniejszych elementów inscenizacji. Choć niepełna i pozostawiająca wiele zagadek, staje się frapującym historycznoteatralnym dochodzeniem, którego celem jest zarówno odtworzenie inscenizacji sprzed 66 lat, jak i otwarcie nowych kierunków interpretacji dzieła i twórczości Grotowskiego.

Wykład Dariusza Kosińskiego to także prezentacja książki:
„Grot Fausta. Faustyczne dzieje teatru Jerzego Grotowskiego” (Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego, 2025). Publikacja przedstawia alternatywny obraz twórczości teatralnej Grotowskiego poprzez:

• szczegółowy opis i analizę inscenizacji opartych na micie Fausta (poza poznańską, także „Tragiczne dzieje doktora Fausta” Christophera Marlowe’a, 23 kwietnia 1963, Teatr-Laboratorium 13 Rzędów),

• reinterpretację innych przedstawień, w tym „Apocalypsis cum figuris”.

O Dariuszu Kosińskim

• Profesor Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego, od 2019 w Instytucie Glottodydaktyki Polonistycznej,

• W latach 2010–2013 – dyrektor programowy Instytutu im. Jerzego Grotowskiego we Wrocławiu,

• Członek zespołu redakcyjnego „Teksty zebrane” Grotowskiego (Wrocław – Warszawa 2012),

• Założyciel portalu grotowski.net oraz pisma „Performer”, którego jest redaktorem naczelnym,

• W latach 2014–2018 – zastępca dyrektora Instytutu Teatralnego im. Zbigniewa Raszewskiego w Warszawie,

• Autor projektu badań nad awangardą teatralną Europy Środkowo-Wschodniej „Odzyskana Awangarda”,

• Kierownik projektu badawczego „Zmiana ustawienia. Polska scenografia teatralna i społeczna XX i XXI wieku” (2017–2020),

• Od 2016 – krytyk teatralny „Tygodnika Powszechnego”,

• Autor książki „Grot Fausta. Faustyczne dzieje teatru Jerzego Grotowskiego” (2025).